Người nghệ sĩ hết mình với làn điệu chèo

Chủ Nhật, 14/01/2018, 09:46 [GMT+7]
.
.

Nghệ sĩ Vùng mỏ Nguyễn Thị Kim Môn hiện ở thôn Bình Lục Thượng, xã Hồng Phong, TX Đông Triều (Quảng Ninh), là người góp phần khơi dậy và phát triển chèo dân gian ở vùng đất Đệ tứ chiến khu.

Bà Kim Môn cho biết, giọng hát là do trời phú, còn kỹ thuật hát chèo được bà học theo kiểu “cầm tay chỉ việc”, chứ không qua trường lớp nào. Người thầy đầu tiên đưa bà đến với hát chèo chính là mẹ của bà - một thôn nữ quê ở Thái Bình rất yêu thích các làn điệu chèo và có giọng hát mượt mà. “Từ nhỏ, tôi nghe mẹ hát chèo, hát trống quân, nên những câu chèo đã ngấm vào tôi từ đó. Lớn lên, tôi tích cực tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ của địa phương” - bà Kim Môn kể.

Nghệ nhân Kim Môn (đứng bên phải) bắt nhịp cho chị em trong CLB Dân ca chèo Đông Triều tập hát
Nghệ nhân Kim Môn (đứng bên phải) bắt nhịp cho chị em trong CLB Dân ca chèo Đông Triều tập hát

Năm 1960, bà Kim Môn được tuyển vào Đoàn Nghệ thuật chèo Đông Triều. Lúc này, 2 người thầy trực tiếp dạy cho bà Môn hát chèo một cách bài bản là cụ Nguyễn Ngọc Diệp và cụ Nguyễn Minh Tá. Hiện nay, cả 2 cụ đều đã qua đời. Vốn có kiến thức và kỹ năng từ trước nên bà Môn nhanh chóng nhập cuộc và cùng đoàn đi biểu diễn nhiều nơi, đóng góp lời ca, tiếng hát của mình, cổ vũ tinh thần cho nhân dân và chiến sĩ.

Bà Kim Môn kể lại những năm tháng sôi nổi ấy: “Chúng tôi mới chỉ mười chín, đôi mươi, còn rất trẻ nên hăng hái lắm. Đoàn chèo không có phương tiện gì đáng kể. Chúng tôi phải dùng xe bò để đẩy máy nổ; 1 cái tăng âm cổ lỗ sĩ phải có hai người khiêng. Nhiều hôm, đèn măng-sông không đủ ánh sáng, chúng tôi phải đốt thêm đống lửa bên dưới sân khấu...". Khó khăn là vậy nhưng tiếng hát chèo của bà Môn và đồng nghiệp vẫn vượt lên, bay cao như thách thức bom đạn của đế quốc Mỹ.

Trong những năm làm diễn viên, bà Môn tranh thủ rèn luyện kỹ thuật hát chèo từ chính thực tế biểu diễn và những lớp tập huấn kiểu dã chiến. Riêng về vũ đạo, bà Môn được bổ túc thêm từ các diễn viên của các đoàn chèo Hải Dương, Quảng Ninh.

Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, đất nước thống nhất, đoàn chèo giải thể, bà Môn về làm công tác văn phòng tại Huyện ủy Đông Triều. Không còn đoàn chèo nữa nhưng bà vẫn rất say mê với chèo và thường tham gia biểu diễn trong các ngày lễ ở địa phương. Đội chèo của bà thường xuyên biểu diễn tại lễ hội đền An Sinh, đền Lê Chân, lễ hội chùa Quỳnh Lâm, v.v..

Bà Môn cho rằng, vũ đạo trong chèo rất quan trọng nên thường xuyên uốn nắn chị em tập múa
Bà Môn cho rằng, vũ đạo trong chèo rất quan trọng nên thường xuyên uốn nắn chị em tập múa

Theo bà Kim Môn, bây giờ dù có thiết bị điện tử hỗ trợ rất nhiều nhưng diễn viên muốn hát chèo hay phải hát cho tròn vành rõ chữ, đúng nhịp phách, luyến láy trầm bổng, biết lấy hơi và giữ hơi, nhả hơi phù hợp. Chèo dân gian xưa kia hát ở chiếu giữa sân đình không có loa máy, giờ muốn hấp dẫn phải hát đúng với chất chèo dân gian. Nghĩa là khi biểu diễn chèo không còn khoảng cách giữa sân khấu và khán giả, người hát và người nghe. Người hát hay là phải truyền được cảm xúc buồn vui, hờn giận, day dứt của nhân vật cho khán giả. Thêm nữa, hát chèo phải biết kết hợp với những vũ đạo cơ bản, các động tác múa sẽ bổ trợ cho bài hát. Khi múa, phải dùng cổ tay và ngón tay cuộn từng ngón kết hợp với thế di chuyển của chân kiểu vòng xuyến, quả trám hay lên xuống để thể hiện nội tâm của nhân vật, làm cho vai diễn thêm sống động.

Nhờ nắm vững các làn điệu chèo cổ, nghệ nhân Kim Môn dễ dàng đặt lời mới cho nhiều bài chèo để phục vụ các CLB chèo trên địa bàn thị xã. Đến nay, bà Kim Môn đã sáng tác được trên 40 bài hát chèo có nội dung hiện đại. Với nội dung bắt nhịp được đời sống đương đại, ngôn ngữ bình dị gần gũi nên nhiều bài hát của bà sáng tác đã được đông đảo công chúng đón nhận nhiệt tình. Bà Môn cũng tham gia 8 lớp dạy hát chèo, đào tạo được trên 300 học viên biết hát, múa chèo làm nòng cốt cho các hoạt động văn hóa, văn nghệ tại địa phương.

Ông Nguyễn Quang Quân, Chủ nhiệm CLB Dân ca chèo TX Đông Triều, cho biết: "Trước đây, CLB chèo ít người tham gia, nhưng nhờ có bà Môn tích cực vận động cũng như truyền được niềm đam mê chèo của mình, nên CLB ngày một đông thành viên hơn. Có những thành viên không biết hát chèo, nhưng nhờ có bà Môn mà bây giờ hát hay và thuần thục”.

Nhờ những đóng góp tích cực cũng như gắn bó với chèo, năm 2005, bà Nguyễn Thị Kim Môn được UBND tỉnh phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Vùng mỏ và vừa được gửi hồ sơ lên Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam đề nghị phong tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian. Ông Phạm Văn Hoan, Phó Trưởng Phòng VH-TT TX Đông Triều, nhận xét: Đến bây giờ, bà Môn vẫn là giọng hát chèo tiêu biểu ở Đông Triều. Nhờ sự chỉ bảo, dạy dỗ của bà mà nhiều hạt nhân phong trào văn nghệ ở địa phương đã biết hát chèo thành thục, thúc đẩy phong trào ngày càng sôi nổi. Theo chúng tôi, đề nghị phong tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian Việt Nam cho bà Kim Môn là hoàn toàn xứng đáng./.

Nguồn: BQN

.
.
.
.
.
.