Tái hiện lễ Cấp Sắc của người Dao Thanh Y ở Tiên Yên, Quảng Ninh

Thứ Ba, 13/03/2018, 14:29 [GMT+7]
.
.

QTV - Trong hai ngày 10-11/3 tại xã vùng cao Hà Lâu, huyện Tiên Yên (Quảng Ninh) đã diễn ra Lễ hội văn hóa, thể thao dân tộc Dao xã Hà Lâu lần thứ I - năm 2018. Điểm nhấn của lễ hội là màn tái hiện trích đoạn lễ Cấp Sắc – nét văn hóa độc đáo của đồng bào dân tộc Dao.

Lễ Cấp Sắc (Phùn Vòong) là một nghi thức quan trọng không thể thiếu trong đời của đàn ông dân tộc Dao. Người Dao quan niệm rằng, phải trải qua lễ Cấp Sắc thì người đàn ông Dao mới được coi là trưởng thành. Lễ Cấp Sắc thường được tổ chức vào khoảng thời gian nông nhàn - tháng 11, 12 âm lịch hoặc tháng 1 năm sau. Lễ Cấp Sắc thường được diễn ra suốt 1 ngày 1 đêm, gồm nhiều nghi thức và điệu nhảy khác nhau...

Trước khi làm lễ

Trong lễ Cấp Sắc, thường có từ 5-6 thầy cúng trong đó có 2 người làm chủ lễ
Trong lễ Cấp Sắc, thường có từ 5-6 thầy cúng trong đó có 2 người làm chủ lễ

Khi trời chập tối, việc đầu tiên là các thầy treo bộ tranh cổ Tam Thanh lên chính giữa nhà, dưới bức tranh là 2 bàn thờ theo 2 nhóm Tam Thanh và Tam Nguyên. Bộ tranh Tam Thanh gồm 3 vị thiên tôn làm chủ 3 cung: Ngọc Thanh, Thái Thanh, Thượng Thanh - đại diện cho hệ thống thần linh trong nhà. Bộ tranh Tam Nguyên gồm 3 vị thần là Thượng nguyên, Trung nguyên, Hạ Nguyên có vai trò làm chủ các mùa tiết trong năm và đại diện cho hệ thống thần linh bên ngoài.

Thầy cúng làm lễ trước bộ tranh cổ Tam Thanh
Thầy cúng làm lễ trước bộ tranh cổ Tam Thanh

Sau khi treo tranh xong, các thầy cúng ra cây nêu ngoài sân để tâu khấn với đấng bề trên của gia chủ. Sau đó các thầy cúng thay nhau làm các nghi lễ trước bàn thờ và các bức tranh trên tường. Ở phần này, người được thụ lễ chưa được ra trình lễ và đặc biệt, phụ nữ không được tham gia trong nghi lễ này.

Lễ thụ đèn

Người thụ lễ mặc áo đỏ, đeo mặt nạ
Người thụ lễ mặc áo đỏ, đeo mặt nạ

Lúc này người được làm lễ mới xuất hiện cùng với các vật không thể thiếu gồm: mũ, áo, bộ trang phục màu đỏ, chiếc kiềng đeo cổ, khăn quàng và thắt lưng. Nghi lễ đặt đèn được bắt đầu, thầy cúng cầm ngọn nến tượng trưng cho ngọn đèn đặt lên vai của người được thụ lễ. Ngọn đèn tượng trưng cho ánh sáng của thượng, trung, hạ soi sáng cho con người từ khi là bào thai cho đến hết cuộc đời. Sau đó thầy cúng sẽ đóng dấu tượng trưng lên cơ thể người được thụ lễ như một sự chứng giám của tổ tiên và thần linh. Lúc này người được thụ lễ mới chính thức được mặc bộ trang phục truyền thống của dân tộc mình trong lễ để tiếp tục hành lễ.

Tái hiện con người sinh ra lần thứ 2 và đặt tên âm

Người thụ lễ được một cô gái cầm ô che mưa, che nắng; họ vừa đi vừa nhảy múa
Người thụ lễ được một cô gái cầm ô che mưa, che nắng; họ vừa đi vừa nhảy múa

Sau khi đã được ngọn đèn soi sáng, người thụ lễ theo thầy cúng bước ra sân. Mỗi người được thụ lễ, được một cô gái cầm ô che mưa, che nắng, họ vừa đi, vừa nhảy vòng quanh cây nêu 3 lần. Dưới chân cây nêu, người ta dựng cho người thụ lễ một cái chòi tượng trưng cho đứa trẻ được thoát thai. Người được thụ lễ ngồi trên bàn, co chân, cúi mặt trong tư thế của một bào thai khi còn ở trong bụng mẹ. Xung quanh các thầy cúng bắt đầu diễn trò đi xin lửa, săn bắn thú rừng... Và sau một thời gian nhất định là đến giờ sinh. Người được thụ lễ được nhập sinh xuống chỗ chiếc chăn đã trải sẵn, tượng trưng cho con người được sinh ra lần thứ hai.

Sau đó gia chủ mang đến trước mặt người được thụ lễ 1 mâm cơm trắng, nước và rượu. Người được thụ lễ được người lớn cho ăn uống, tượng trưng cho việc đứa trẻ được nuôi nấng lớn khôn. Lúc này, các thầy cũng bắt đầu làm lễ đóng dấu, đặt tên âm cho người thụ lễ. Trên tờ sắc có viết ngày, giờ làm lễ, họ tên các thầy cúng và họ tên mới của người được làm lễ. Đặc biệt, tên này không được trùng tên âm của những người trong dòng họ.

Lễ tạ ơn và nhận tên

ảnh 5. Lễ Cấp Sắc gồm nhiều nghi thức và điệu nhảy khác nhau
Lễ Cấp Sắc gồm nhiều nghi thức và điệu nhảy khác nhau

Nghi lễ đặt đèn và xin quẻ âm lại được diễn ra lần nữa. Sau đó, chủ lễ trao tờ sắc thư cho người thụ lễ trước sự chứng kiến của nhiều người. Người được thụ lễ sẽ giữ tờ sắc này cho đến khi chết mới đốt theo và đây được coi là giấy thông hành sang thế giới bên kia để đoàn tụ với tổ tiên mà không phải qua kiếp đoạ đày của âm phủ. Ở phần cuối nghi lễ, người được thụ lễ ngồi trước bàn thờ để các thầy cúng thực hiện nghi lễ báo cáo, tạ ơn tổ tiên đã phù hộ cho mọi việc trong lễ Cấp Sắc thành công tốt đẹp.

Lễ Cấp Sắc là nét văn hóa thể hiện những quan niệm về đạo đức, giá trị nhân bản mang tính hướng thiện và có tác dụng giáo dục sâu sắc. Đây là nghi lễ bắt buộc và cũng là một trong ba việc lớn trong đời đối với người con trai dân tộc Dao. Đây là nét đẹp về văn hóa truyền thống mà các cấp chính quyền địa phương cần quan tâm bảo tồn và phát huy. 

Bùi My

.
.
.
.
.
.