Bánh chưng dài - nét văn hóa truyền thống của người Tày ở Ba Chẽ

Thứ Ba, 15/01/2019, 16:18 [GMT+7]
.
.
QTV - Từ xa xưa, bánh chưng đã trở thành món ăn không thể thiếu trong ngày Tết của mỗi gia đình người Việt. Với người Tày ở huyện Ba Chẽ, bởi phong tục tập quán của người dân miền núi nên bà con không gói bánh chưng vuông mà gói bánh chưng dài. Đây là nét văn hóa truyền thống độc đáo của người dân vùng cao.
 
 
Để làm được một chiếc bánh chưng ngon, hấp dẫn đòi hỏi rất nhiều công đoạn và công việc chuẩn bị. Việc gói bánh đa số đều do các mẹ, các chị đảm nhận. Nguyên liệu để làm bánh được chọn lựa rất kỹ càng từ gạo, thịt, lá dong, lá cơm lông và lạt buộc. Gạo gói bánh chưng là loại gạo nếp được bà con trồng nương, đến cận Tết, bà con mới mang thóc đi xay xát để gạo được dẻo, thơm. Gạo nếp được vo sạch trộn với muối và để ráo nước.
Công việc gói bánh thường do phụ nữ đảm nhiệm.
Công việc gói bánh thường do phụ nữ đảm nhiệm.
Người Tày ở Ba Chẽ thường gói bánh chưng dài với hai loại nhân đó là nhân thịt lợn và đỗ xanh giống với bánh chưng vuông của người dân miền xuôi. Loại thứ hai là nhân thịt lợn và lá cơm lông. Phần nhân đỗ xanh cũng được chuẩn bị hết sức tỷ mỷ. Đỗ nguyên hạt được nghiền vỡ ra, ngâm nước ấm khoảng 3 tiếng đồng hồ và đãi sạch vỏ, nấu chín rồi rang tơi cho thêm chút gia vị cho đậm đà. Lá cơm lông được nhặt rửa sạch, để ráo nước, thái nhỏ và trộn với thịt lợn, tẩm ướp với muối và hạt tiêu. Thịt lợn để gói bánh phải là thịt ba chỉ, được thái dài khoảng 12 đến 15cm tùy vào chiều dài của bánh. Lá dong để gói bánh là những lá bánh tẻ, xanh, tươi, to bản, đều nhau, không rách. Lá dong được rửa sạch 2 mặt, cắt bỏ cuống và để ráo nước. Để gói bánh chưng còn cần thêm những sợi lạt mềm được chẻ ra từ ống cây tre.
 
Khi các nguyên liệu được chuẩn bị đầy đủ, người ta tiến hành gói bánh. Đây là công đoạn đòi hỏi sự khéo léo để đảm bảo cho chiếc bánh vừa đẹp mắt, các góc đều nhau. Quá trình gói phải để hai chiếc lá chéo đầu đuôi, nhân đỗ và thịt ở giữa. Nếu gói quá chặt tay thì bánh sẽ bị nghẹt nước, nếu gói quá lỏng bánh sẽ bị nhão. Do đó, để gói được chiếc bánh chưng tròn đẹp là cả một kỹ thuật độc đáo của người Tày mà không phải ai cũng làm được.
Nguyên liệu làm nên những chiếc chưng dài thơm ngon.jpg
Nguyên liệu làm nên những chiếc chưng dài thơm ngon
Khâu luộc bánh cũng rất quan trọng, lá dong để làm xanh bánh được đặt dưới đáy nồi, bánh được xếp lên trên. Bánh chưng dài thường được luộc từ 10 đến 12 tiếng, lửa phải đun nhỏ đều để chiếc bánh được rền, tránh hiện tượng sống bên trong, nhão bên ngoài.
 
Chị Vi Thị Nhu - Khu phố 3, thị trấn Ba Chẽ cho biết: “Khi Tết đến, trong gia đình người Tày chúng tôi không thể thiếu được bánh chưng dài. Chúng tôi thường gói hai loại nhân là nhân đỗ xanh và nhân lá cơm lông. Loại bánh nhân lá cơm lông được chúng tôi gói nhiều hơn vì bánh chưng nhân loại lá này ăn bớt ngấy hơn và khi cắt bánh ra màu sắc rất đẹp. Đây là loại bánh đặc trưng của người Tày chúng tôi”.
Bánh chưng dài nhân lá cơm lông có màu sắc hấp dẫn.jpg
Bánh chưng dài nhân lá cơm lông có màu sắc hấp dẫn
Sau khi luộc, bánh được vớt ra rửa sạch trong nước lạnh và để khô ráo vỏ ngoài. Khi ăn, người ta thường dùng sợi lạt để cắt bánh, bánh được cắt ra có khoanh hình tròn, bên ngoài có màu xanh lộ ra nhân bánh ở giữa màu đỏ tía của lá cơm lông hay màu vàng của đỗ xanh hòa quyện với thịt lợn. Bánh thường để được từ một tuần đến 10 ngày ở nơi khô ráo, thoáng mát để không mốc, ôi thiu. Ngày nay, bánh thường được bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh để dùng dần. Khi bánh cứng có thể đem rán vàng giòn hoặc đem hấp cách thủy 1 đến 2 giờ đồng hồ là có thể dùng được.
 
Vào dịp Tết, những chiếc bánh được dâng lên bàn thờ để cảm ơn ông bà tổ tiên đã ban cho mùa màng bội thu, cho một cái Tết đầm ấm. Với người Tày, gói bánh chưng đã trở thành truyền thống trong mỗi gia đình khi Tết đến Xuân về. Chiếc bánh chưng dài không chỉ là món ăn độc đáo riêng của người Tày mà đây còn là niềm vui sum họp, mang lại không khí gia đình ấm áp trong những ngày đầu năm mới.
 
Thùy Loan (Trung tâm Truyền thông và Văn hóa huyện Ba Chẽ)
 
.
.
.
.
.
.