Độc đáo bánh chưng gù trong tết cổ truyền của người Sán Dìu

Thứ Bảy, 02/02/2019, 08:03 [GMT+7]
.
.

QTV - Tết cổ truyền của Việt Nam không thể thiếu bánh chưng trong bàn cỗ. Mỗi dân tộc trên đất nước hình chữ S có một loại bánh chưng tượng trưng cho văn hóa của cộng đồng mình. Với người Sán Dìu sống ở huyện Vân Đồn - Quảng Ninh, gói bánh chưng gù, một loại bánh chưng độc đáo và lạ mắt mỗi dịp tết đến xuân về, để thờ cúng tổ tiên và cảm tạ đất trời, là một nét đẹp riêng có.

Hình dáng bánh chưng gù là biểu tượng của người phụ nữ Sán Dìu, biểu tượng cho sự chịu khó, cần cù của họ. Hình ảnh người phụ nữ đeo chiếc gùi trên lưng, khi lên nương, làm rẫy, họ cúi xuống hái lúa, hái ngô, hái rau đã tạo nên hình dáng của chiếc bánh chưng. Chính hình dáng ấy làm cho chiếc bánh chưng gù trở nên bắt mắt và độc đáo.

Bánh chưng “gù” cũng được gói bằng lá dong không khác gì bánh chưng thông thường. Tuy nhiên, như nói ở trên, điểm khác biệt chính là hai đầu bánh chưng gù được gói thon và vát dần về phía cuối, làm nổi phần tròn ở giữa bánh.
Nguyên liệu tạo nên chiếc bánh chưng gù của người Sán Dìu.
Nguyên liệu tạo nên chiếc bánh chưng gù của người Sán Dìu.

Để có được những chiếc bánh đẹp, người phụ nữ Sán Dìu tỉ mỉ trong từng công đoạn, từ chọn nguyên liệu, gói bánh và đun bánh. Từng hạt gạo, hạt đỗ được các mẹ, các chị chọn cẩn thận, hạt nào cũng to, tròn và đều tăm tắp. Lá ỏng (lá chít) phải được lấy từ trên rừng về và lá phải xanh, to đều, dong phải đều lá, xanh và mềm.

Để tạo nên hình dáng cho chiếc bánh chưng cần phải thật tỉ mỉ trong từng công đoạn.
Để tạo nên hình dáng cho chiếc bánh chưng cần phải thật tỉ mỉ trong từng công đoạn.

Khi gói bánh, những bàn tay khéo léo sẽ tạo ra chiếc “lưng gù” cho bánh, bánh đạt yêu cầu phải có “lưng gù” cân, rõ và đẹp. Khi cho gạo, đỗ, thịt vào lá dong, họ gấp mép 2 lá dong với nhau tại thành đường cong cho chiếc bánh. Đường cong nổi và cân thì “lưng gù” mới đẹp. Sau đó, buộc lạt cẩn thận và đun bánh trong 8 tiếng cho tới khi gạo, đỗ nhừ, dẻo quánh. 

Kinh nghiệm gói bánh chưng gù hơn 20 năm, cô Tạ Thị Thu ( Đông Xá - Vân Đồn) cho hay, chiếc bánh đạt tiêu chuẩn phải dẻo, gạo và đỗ quyện vào nhau, nhân thịt, đỗ xanh không bị xô ra bên ngoài và điều quan trọng hơn cả là bánh vẫn phải giữ được cái "lưng gù".

Những chiếc bánh đã hoàn tất công đoạn gói và tạo hình ra chiếc bánh chưng gù.
Những chiếc bánh đã hoàn tất công đoạn gói và tạo hình ra chiếc bánh chưng gù.

Đối với người Sán Dìu, việc gói bánh là của phụ nữ. Chiếc “lưng gù” trên mỗi chiếc bánh thể hiện cho sự khéo léo của các bà, các chị, các cô. Càng khéo léo, càng cẩn thận thì chiếc “lưng gù” càng đẹp. Bánh chưng của người Sán Dìu đậm đà vị ngọt thơm của gạo nếp nương, của đỗ nho nhe và ngậy bùi của thịt lợn, quyện sánh trong sự giao hòa.

Thời gian luộc bánh thường từ 10 đến 12 giờ đồng hồ mới ra được một mẻ bánh.
Thời gian luộc bánh thường từ 10 đến 12 giờ đồng hồ mới ra được một mẻ bánh.

Hình dáng chiếc bánh thể hiện cho sự khéo léo của các bà, các chị, các cô. Càng khéo léo, càng cẩn thận thì hình gù trên những chiếc bánh càng đẹp. Khi luộc bánh chính là lúc cả gia đình quây quần bên bếp lửa, ông bà, cha mẹ kể cho con cháu nghe về truyền thống gia đình, dạy bảo con cháu làm ăn, học hành gia đình hòa thuận. Bánh chưng của người Sán Dìu đậm đà vị ngọt thơm của gạo nếp nương, của đỗ xanh và ngậy bùi của thịt lợn, như quyện sánh bởi sự giao hòa của đất - trời. 

Vị đậm đà đặc trưng và hình dáng đã tạo nên một nét văn hóa ngày Tết của những con người Sán Dìu.
Vị đậm đà đặc trưng và hình dáng đã tạo nên một nét văn hóa ngày Tết của những con người Sán Dìu.
Ngày tết, bánh chưng gù được đem thờ cúng tổ tiên, trời đất, đem biếu ông bà, người thân. Khi thưởng thức, cả gia đình quây quần bên mâm cơm tết, kể cho nhau nghe về truyền thống gia đình và cầu mong năm mới an lành, gia đình hòa thuận, mùa màng tươi tốt.
 
Thu Hoài
.
.
.
.
.
.