Hát Sọong Cô – Nét văn hóa đặc sắc của người Sán Dìu

Thứ Tư, 14/03/2018, 08:34 [GMT+7]
.
.

QTV - Soọng Cô là một loại hình văn hóa đặc sắc của người Sán Dìu, được duy trì từ đời này qua đời khác. Cho nên việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc là một việc làm hết sức cần thiết.

"Soọng Cô" phát âm theo tiếng Sán Dìu nghĩa là ca hát. Mỗi bài ca là một bài thơ được viết theo thể "Thất ngôn tứ tuyệt"; Soọng Cô bắt nguồn từ chính cuộc sống bình dị, chất phác, thể hiện tâm tư, tình cảm, ước vọng của người dân lao động được ứng tác, lưu truyền trong dân gian qua nhiều thể loại như: hát ru, hát đồng dao, hát giao duyên, hát trong đám cưới, hát chúc thọ, hát trong lễ hội Đại Phan, hát mừng nhà mới, hát chúc tết, mỗi thể loại thể hiện được ý nghĩa như: 

Hát giao duyên: Là những bài hát được thể hiện trong lúc thanh niên nam nữ của hai/nhiều làng đứng và hát với nhau vào những đêm sáng trăng, đối đáp với nhau, qua đó thể hiện tình cảm của mình qua những lời hát.

Câu lạc bộ hát Soong Cọ sinh hoạt, tổ chức truyền dạy
Câu lạc bộ hát Soọng Cô sinh hoạt, tổ chức truyền dạy

Hát Soọng Cô trong lao động sản xuất: Thường là những bài hát được cất lên trong những lúc lao động, thể hiện những tâm hồn đầy lãng mạn. Chính môi trường lao động là cái nôi sinh ra và nuôi dưỡng câu hát Soọng cô ngân nga bên những sườn đồi.

Hát đối đáp trong nhà: Đó là bài hát của các chàng trai hoặc của các cô gái đến nhà một người nào đó (có thể là nhà của nam hoặc nữ) thách đố hát đối đáp, và nếu như chấp nhận thì cuộc hát bắt đầu và có thể kéo dài đến hết đêm.

Hát trong đám cưới: Những câu hát Soọng Cô đã làm cho đôi lứa tìm thấy một nửa hạnh phúc của cuộc đời mình. Và nó tiếp tục vang lên trong quy trình của một lễ cưới.

Hát chúc xuân: Là lời hát của những người thân, bạn bè, hàng xóm chúc tụng nhau nhân ngày tết đến, xuân về.

Hát ru con: Đó là những bài hát ru mượt mà, sâu lắng, thể hiện tình cảm và ước vọng của ông bà, cha mẹ đối với đứa con bé bỏng của mình.

Như vậy, Sọong cô là một làn điệu dân ca hết sức đặc sắc, phong phú diễn ra trong môi trường rộng, có tính phổ biến. Người Sán Dìu Sọong ở mọi nơi, mọi lúc chỉ cần có người Sọong là họ đáp lại: “ Ai soọng là tôi đáp lời, đám trai làng thường không đối nổi tôi đâu, Soọng Cô vui lắm” - theo như lời của Cô Liêu Thị Bé- thôn Đầm Tròn, xã Bình Dân thì hát Sọong Cô giúp cho con người ta có thêm động lực, phấn chấn, thấy khỏe khoắn trong cuộc sống thường ngày của dân tộc Sán Dìu. 

“Khi làm việc hát để tâm hồn phấn chấn hăng say lao động, lúc nghỉ ngơi cũng hát, Soọng Cô gắn liền với cuộc sống, giờ không đi hát được như xưa, truyền lại cho con cháu” - Đó là lời của bà Trương Thị Chúc, thôn Voòng Tre, xã Bình Dân.

Thành viên CLB được Hội VNDG Việt Nam trao danh hiệu Nghệ nhân dân gian
Thành viên CLB được Hội VNDG Việt Nam trao danh hiệu Nghệ nhân dân gian

Lời ca và giai điệu của Soọng Cô đầy sức lan tỏa, diễn đạt tâm tư, tình cảm của người hát. Những đôi trai gái đang trong giai đoạn tìm hiểu nhau, nhờ tiếng hát để bộc lộ tâm ý khi không dám ngỏ lời trực tiếp. Sọong Cô còn là lời hát ru đưa con trẻ chìm trong giấc ngủ, là lời hát để hỏi thăm gia đình, bạn bè, hát mừng đám cưới, hát mừng thọ, mừmg nhà mới, của những người lâu ngày mới có dịp gặp mặt. Hát Soọng Cô không bị giới hạn bởi không gian, thời gian, hoàn cảnh cũng như môi trường diễn xướng, có thể hát một đêm hay nhiều đêm, hát trong nhà, bên bờ suối, khi đi làm nương, trong khi ru con và  đi làng khác để hát vào những lúc nông nhàn. 

Nội dung của Soọng Cô rất phong phú, thể hiện sự đa dạng và độc đáo trong văn nghệ dân gian của người Sán Dìu. Trước kia vào mỗi dịp xuân về và suốt cả tháng Chạp mưa phùn gió Bấc, người Sán Dìu ngồi quanh bếp lửa với vò rượu thóc cùng nhau uống và hát cho nhau nghe. Không bài hát nào giống bài hát nào, không giọng ca nào giống nhau, tất cả đều có đặc trưng riêng thể hiện cho tâm hồn, tình cảm và khát vọng con người. Soọng Cô được ví như một thứ “men say” giữa một bên là núi, một bên là những cánh đồng mênh mông và những dòng sông lặng lờ chảy êm đềm.

Từ xa xưa, Soọng Cô có lối hát đối đáp, giao duyên, do từng đôi nam nữ, hay một tốp nam, tốp nữ hát đối đáp trong ngày hội xuân, trong lễ cưới, khi lao động sản xuất, lúc nông nhàn, bên bếp lửa hay dưới ánh trăng khuya. 

Theo như lời kể của bà Lục Thị Xìn, bà Từ Thị Mói - xã Bình Dân thì Soọng Cô có: Hát giao duyên gắn với đời sống sinh hoạt, lao động sản xuất; hát đối đáp trong lễ hội, lễ cưới. Hát giao duyên gắn với đời sống sinh hoạt, lao động sản xuất có nội dung hát vừa để tìm hiểu, có khi để trổ tài: Nếu hát trong nhà thì phải hát theo trình tự, còn khi hát ở ngoài trời có thể ứng tác, lời ca phù hợp với hoàn cảnh cụ thể. Dù hát trong hoàn cảnh nào cũng đòi hỏi người hát phải hiểu biết, phải nhanh trí, thông minh, tài ứng khẩu, giỏi đặt lời mới cho các bài ca.Do đặc điểm hát đố đáp giao duyên theo lối ngẫu hứng, nên hát Soọng cô không có nhạc đệm.

Hiện nay việc lưu giữ nét văn hóa đặc sắc của Hát Sọong Cô chủ yếu qua sinh hoạt các Câu lạc bộ trên địa bàn. Và xã Bình Dân - huyện Vân Đồn, với trên 93% số người là dân tộc Sán Dìu, nơi đây đã thành lập Câu lạc bộ hát Sọong Cô với 23 thành viên, đã có 3 thành viên được công nhận “nghệ nhân dân gian”. Câu lạc bộ đang từng bước truyền dạy lại cho thế hệ sau những làn điệu, câu hát mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc.

Để bảo tồn và phát huy giá trị của làn điệu hát Sọong Cô cần khuyến khích các thế hệ trẻ sinh hoạt câu lạc bộ, đồng thời sưu tầm, dàn dựng lồng ghép các tiết mục hát Sọong Cô vào các chương trình biểu diễn văn hóa nghệ thuật. Đưa môn nghệ thuật này phục vụ thường xuyên đời sống tinh thần của nhân dân xã Bình Dân nói riêng và huyện Vân Đồn nói chung. Có như vậy Sọong Cô mới giữ được nét văn hóa đặc sắc riêng có trong đời sống văn hóa của 54 dân tộc Việt Nam.

Với những nét đặc sắc riêng của dân tộc mình, người Sán Dìu đã phát huy và bảo tồn được văn hóa truyền thống, phong tục tập quán tới đông đảo các thể hệ thanh niên trẻ và mọi người trong và ngoài huyện biết đến.

Ngô Thu Hằng (Đài Vân Đồn)

.
.
.
.
.
.